Laudacja ks. abp. Szczepana Wesołego, laureata Nagrody Lux ex Silesia, wręczonej z okazji Międzyuczelnianej Inauguracji Roku Akademickiego 2007/2008 w katedrze w Katowicach, wygłoszona przez ks. prof. Romana Dzwonkowskiego SAC
Ekscelencje, Księża Arcybiskupi i Biskupi, Magnificencje, członkowie Senatów, Wysokie Rady Wydziałów, Księża, Panie i Panowie Profesorowie, młodzieży akademicka, drodzy Bracia i Siostry!
Podczas dzisiejszej uroczystej Liturgii, odprawianej z okazji międzyuczelnianej inauguracji roku akademickiego, ma miejsce wręczenie ks. abp. Szczepanowi Wesołemu nagrody Lux ex Silesia, ufundowanej przez metropolitę katowickiego JE ks. abp. Damiana Zimonia. Mam zaszczyt z tej okazji wygłosić stosowną jego laudację.
Nazwa nagrody Lux ex Silesia, to znaczy Światło ze Śląska, ma swoje mocne i głębokie uzasadnienie. Historia Śląska dowodzi bowiem, że istnieje tu genius loci, czyli duch opiekuńczy tej ziemi, który sprawia, że rodzą się na niej mężni, wielkiego serca i umysłu kapłani, ludzie kultury, nauki i polityki, którzy spełniali i spełniają niezwykle ważne zadania w Kościele i w kraju.
To ze Śląska wyszli wybitni biskupi i pasterze tej ogromnej części naszego Narodu, jaka znalazła się na emigracji i potrzebowała szczególnej opieki i pomocy. Powstała ona z kolejnych fal emigracji: zarobkowej i politycznej, dobrowolnej i przymusowej, którą w różnych okresach naszej historii losy rzuciły do wielu krajów na wszystkich kontynentach. Ocenia się, że Polonia i Polacy poza krajem liczą obecnie od 12 do 15 milionów, z czego ok. 5 milionów urodziło się w Polsce. To oznacza, że niemal jedna czwarta naszego Narodu żyje poza granicami Ojczyzny, a Polska - po Chinach, Niemczech i Włochach - ma największą emigrację. Główne skupiska Polonii i Polaków istnieją w ponad 30 krajach. Największe w Stanach Zjednoczonych oraz w krajach ościennych na Wschodzie, w Niemczech, we Francji, w Wielkiej Brytanii, Brazylii i Kanadzie. Najnowszą emigrację ekonomiczną z ostatnich 3 lat ocenia się na znacznie ponad milion osób.
Kto nie był emigrantem, ten nie wie, jak gorzki bywa jego chleb. I jakiego wysiłku duchowego potrzeba, by na emigracji zachować wiarę, godność osobistą i dumę z własnej kultury, nie poddać się kompleksom, nie ukrywać swego pochodzenia i nie rozpłynąć się bez śladu przez asymilację w obcym środowisku w sposób niegodny szanującego się człowieka, lecz wnosić swój oryginalny wkład w życie kraju osiedlenia.
W ciągu ostatnich 150 lat z ziemi śląskiej Opatrzność Boża powołała wielu kapłanów-liderów i pasterzy polskiego wychodźstwa. Tylko o niektórych i najbardziej znanych mogę tu wspomnieć. Ze Śląska Opolskiego pochodził sławny w Ameryce Północnej franciszkanin, o. Leopold Moczygemba, zasłużony dla Polonii amerykańskiej. Półtora wieku temu założył w Teksasie, pierwszą w Stanach Zjednoczonych, osadę polską dla emigrantów przybyłych tam z Płużnicy na Śląsku Opolskim, którą nazwał Panna Maria. Zbudował tam pierwszy na ziemi amerykańskiej polski kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP i założył pierwszą polską parafię, do dziś istniejącą. Później wychodźcy z ziem polskich utworzyli w Ameryce około tysiąca takich parafii. Był też inicjatorem założenia polskiego Seminarium Duchownego dla Polonii w tym kraju. Powstało ono w 1885 r. w Orchard Lake k. Detroit. W ciągu stu lat wyszło z niego około tysiąca kapłanów dla Polonii amerykańskiej i ponad 10 tys. jej liderów.
Z Górnego Śląska pochodził, urodzony w 1881 r. w Brzękowicach, w powiecie mysłowickim, wielki Prymas Polski - ks. kard. August Hlond, zasłużony organizator duszpasterstwa emigracyjnego w okresie międzywojennym, w którym Polskę opuściło około 1,5 miliona osób, dołączając do wcześniejszych fal wychodźców. Z jego inicjatywy w 1928 r. została powołana do życia Komisja Episkopatu ds. Duszpasterstwa oraz zasłużona Centrala Polskiego Duszpasterstwa Zagranicznego przy Prymasie Polski. W 1931 roku zyskała ona pochwałę Stolicy Apostolskiej, a Papież Pius XI w tym samym roku nadał mu zaszczytny i ważny w praktyce tytuł Protektora Polskiego Wychodźstwa. Jako Prymas odwiedził rodaków w kilkunastu krajach - w Europie i w Ameryce Południowej. Jest założycielem zgromadzenia zakonnego - Towarzystwa Chrystusowego dla Polonii, którego kapłani pracują dziś na całym świecie.
W Skrzybniku na Śląsku Opolskim urodził się ks. abp Józef Gawlina, od 1933 r. biskup polowy Wojska Polskiego. Jako pierwszy biskup katolicki w dziejach był wiosną i latem 1942 r., w należącym wówczas do ZSRS, Uzbekistanie i Kazachstanie, gdy tworzyła się tam Armia Polska gen. Władysława Andersa, a później towarzyszył jej na Bliskim Wschodzie, we Włoszech i w Wielkiej Brytanii. Po aresztowaniu w 1944 r. przez gestapo we Francji kard. Hlonda, Papież Pius XII przyznał biskupowi Gawlinie, do czasu uwolnienia kardynała, tytuł Protektora Wychodźstwa Polskiego, a po jego śmierci w 1948 r., nadał mu tę godność.
Po II wojnie światowej był biskupem ordynariuszem Polaków w Niemczech i opatrznościowym pasterzem emigracji polskiej w świecie, w trudnym dla niej okresie. Mężnie, ofiarnie i skutecznie bronił jej praw do opieki religijnej w ojczystym języku przez zakładanie Polskich Misji Katolickich w różnych krajach. Jego dziełem było powołanie do życia Centralnego Ośrodka Duszpasterstwa Emigracji w Rzymie, dwóch instytutów wydawniczych, w tym niezwykle zasłużonego "Veritasu" w Londynie, a także kwartalnika "Duszpasterz Polski Zagranicą", który przez pół wieku ukazywał się pod redakcją dzisiejszego Laureata. To tylko niektóre przykłady rozległej działalności duszpasterskiej, kościelnej i organizacyjnej ks. abp. Józefa Gawliny. Zmarł w Rzymie w 1964 roku. Życie i dzieła tych wybitnych Ślązaków wciąż czekają na pełne opracowanie naukowe.
Do szeregu tych wybitnych kapłanów ze Śląska, którym Episkopat Polski i Stolica Apostolska powierzyła troskę o duszpasterstwo polskiej emigracji i Polonii, Opatrzność Boża powołała także dzisiejszego Laureata. Przygotowała go do zadań, jakie miał pełnić, także i przez to, że sam był emigrantem i dzięki temu mógł lepiej zrozumieć jej los. Jego biografia to jedna z tych dramatycznych kart najnowszej historii Polski i Śląska, które starsze pokolenie dobrze pamięta.
Urodził się w 1926 r. w Katowicach. W czasie okupacji niemieckiej pracował jako uczeń kupiecki w Sosnowcu, a później w rodzinnych Katowicach w hurtowni żelaza, w hucie Marty. Jak wielu młodych Polaków ze Śląska został w 1943 r. powołany najpierw do tzw. Arbeitdienst, a następnie wcielony do armii niemieckiej i wysłany do Francji. W sierpniu 1944 r. udało mu się zbiec do armii amerykańskiej, a we wrześniu dostał się do II Korpusu Polskiego walczącego we Włoszech, w którym ukończył kursy maturalne. Po zakończeniu wojny przybył z wojskiem do Wielkiej Brytanii, gdzie po demobilizacji pracował jako robotnik w stalowni, a później w przędzalni. Był to czas niezwykle żywej działalności społecznej Polaków na emigracji. Szczepan Wesoły, jako młody, świecki człowiek aktywnie działał w Akcji Katolickiej i Sodalicji Mariańskiej. Dopiero w 1952 r. mógł rozpocząć w Papieskim Kolegium Polskim w Rzymie studia przygotowujące do kapłaństwa. Odtąd na stałe pozostał w tym wyjątkowym i szczególnym miejscu dla całego Kościoła i dla Polaków, jakim jest Rzym, stolica chrześcijaństwa.
Studiował na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim i Laterańskim, na którym uzyskał doktorat. Święcenia kapłańskie przyjął w 1956 roku. Od tego momentu, pełniąc różne funkcje kościelne, był zawsze duszpasterzem polskiej emigracji. W czasie II Soboru Watykańskiego pracował w biurze prasowym i redagował komunikaty prasowe w języku polskim dla dziennikarzy z Europy Środkowowschodniej (1961-1965). Po zakończeniu Soboru podjął pracę w Centralnym Ośrodku Duszpasterstwa Emigracji w Rzymie. Był to okres obchodzenia przez Polonię Tysiąclecia Chrztu Polski, wymagający wielu inicjatyw organizacyjnych i duszpasterskich oraz podróży do skupisk polonijnych w różnych krajach. Chodziło o to, by obchody te były godnym przeżyciem tego wielkiego wydarzenia nie tylko przez Polonię, ale by ukazały je Kościołom lokalnym. W 1967 roku zorganizował po raz pierwszy letni kurs kultury polskiej dla młodzieży emigracyjnej z różnych krajów, pod nazwą "Loreto", które odtąd niestrudzenie prowadził przez 25 lat.
W grudniu 1967 r. został mianowany biskupem tytularnym Dragonary i sufraganem gnieźnieńskim (konsekracja 7 lutego 1968 r. w Warszawie). W latach 1969-1980 był współpracownikiem ks. kard. Władysława Rubina, ówczesnego Delegata Prymasa ds. Duszpasterstwa Polonijnego, a w 1980 r. mianowany został na to stanowisko. W 1994 roku otrzymał tytuł arcybiskupa ad personam. Był też konsultorem Papieskiej Rady dla Migrantów.
Stanowisko rezydującego w Rzymie Delegata Prymasa Polski ds. Duszpasterstwa Polonijnego stwarzało wiele możliwości biskupiej pracy duszpasterskiej, lecz stawiało także wysokie wymagania. Wynikały one z wielkiej liczebności skupisk polonijnych, z ich geograficznego rozrzutu w świecie oraz z innych przyczyn. Konieczne były ustawiczne podróże do różnych krajów Europy Zachodniej, obu Ameryk, Kanady, Australii i Nowej Zelandii i gdzie indziej. Były to duszpasterskie wizytacje parafii polonijnych, spotkania z Polonią i jej duszpasterzami podczas liturgii i zebrań specjalnych, podczas zjazdów organizacji katolickich i świeckich, wygłaszanie oczekiwanych zawsze kazań i przemówień, w których należało zawrzeć program pracy na przyszłość.
Konieczne były także spotkania z miejscową hierarchią kościelną w celu omówienia delikatnych problemów opieki religijnej dla Polonii i emigracji, tak ważnej dla jej wiary i morale, a jednocześnie nie zawsze przez tę hierarchię należycie rozumianej. Wielkim ułatwieniem dla Delegata była w tym wypadku jego znajomość kilku języków europejskich.
Nie można tu pominąć faktu, że ks. abp Wesoły misję swoją pełnił w czasie pontyfikatu Papieża Jana Pawła II, który rozpoczął dalekie podróże apostolskie po całym świecie. W latach 1979-2003 odwiedził ponad 130 krajów. W 45 z nich spotkał się z Polonią i Polakami i z tej okazji wygłosił kilkadziesiąt przemówień, w których zawarł mądry, głęboki i wciąż aktualny program ideowy dla emigracji i Polonii. Spotkania te były wydarzeniami bez precedensu w historii Kościoła i Polonii i miały dla niej wielkie znaczenie duchowe i narodowe. Ksiądz Arcybiskup często mu w tych podróżach towarzyszył, przygotowując przedtem odpowiednią dokumentację, z której Ojciec Święty korzystał.
Wieloletnia, bo trwająca ponad trzy dziesięciolecia, praca duszpasterska księdza arcybiskupa dla Polonii w różnych krajach integrowała ją na płaszczyźnie religijnej, kościelnej, narodowej i umacniała duchowo. Pozwoliła mu też zdobyć niezwykle bogate doświadczenie w wielu dziedzinach. Zostało ono, na szczęście, przynajmniej w pewnej mierze ocalone dla historii w jego opublikowanych kazaniach, przemówieniach, artykułach i innych pracach.
W słowie wstępnym do książki pt. "W służbie emigracji. 25 lat posługi pasterskiej Księdza Arcybiskupa Szczepana Wesołego, Delegata Prymasa Polski dla Duszpasterstwa Emigracji" (Londyn 1994), niezastąpionej jako źródło do jego biografii, ks. Prymas Józef Glemp napisał, że nikt tak jak on nie zna i nie rozumie problemów emigracji. Ta ich znajomość z autopsji i osobistego doświadczenia jako emigranta, ich intelektualna, teologiczna i socjologiczna analiza, kapłańskie oddanie emigrantom oraz życzliwość i pogoda ducha, zgodnie z przyjętą dewizą biskupią: Laetus serviam - Będę służył z weselem - to wszystko zaskarbiło Laureatowi szacunek, autorytet, sympatię i miłość Polonii w całym świecie. Nazywała go ona i nadal nazywa: "nasz arcybiskup". Toteż pomimo przejścia na emeryturę w 2003 r. jest wciąż zapraszany do różnych krajów na uroczystości religijne i bardzo często jest w drodze. Jest też przewodniczącym Rady Administracyjnej Fundacji Jana Pawła II w Rzymie.
Problemy polskiej emigracji nadal Księdzu Arcybiskupowi leżą na sercu. Dowodem może być zorganizowana przez niego w ub.r. we wrześniu konferencja w Domu Polskim im. Jana Pawła II na via Cassia w Rzymie na temat: "Etos współczesnej emigracji polskiej w świetle nauczania Papieża Jana Pawła II". Jej pokłosie ukazało się niedawno w postaci książki pod tym samym tytułem, w Wydawnictwie św. Jacka.
Opatrzność Boża pozwoliła dzisiejszemu Laureatowi doczekać się tego, czego nie doczekali trzej jego poprzednicy na stanowisku duchowych opiekunów emigracji - to znaczy wolnej Polski. Nie doczekał jej ks. Prymas kard. August Hlond, ks. abp Józef Gawlina i ks. kard. Władysław Rubin. Trzeba tu jednak dodać, że prawdziwie wolna, znająca i szanująca swoją historię i chrześcijańską kulturę i dumna z niej Polska dopiero w mękach się rodzi. Ciąży na niej bowiem, w sposób bolesny i niebezpieczny, trwający pół wieku okres jej poniżenia przez ideologię i system polityczny, odrzucający integralne, chrześcijańskie pojęcie człowieka, Narodu i Ojczyzny.
Życzę dostojnemu Laureatowi, nam wszystkim i sobie samemu, doczekania się realizacji przez władze naszej Ojczyzny takiej Polski, jakiej wizję ukazał w swoich głębokich intelektualnie i znakomitych literacko przemówieniach do rodaków w kraju i na emigracji wielki Papież Jan Paweł II, obrońca godności człowieka i Narodu, którego - jak sam nieraz podkreślał - ukształtowała polska historia i polska kultura, czerpiąca ze źródeł chrześcijaństwa. W 1979 roku do młodzieży w Gnieźnie powiedział: "...mówi do was człowiek, który swoją duchową formację zawdzięcza od początku polskiej kulturze, polskiej literaturze, polskiej muzyce, plastyce, teatrowi, polskiej historii, polskim tradycjom chrześcijańskim, polskim szkołom, polskim uniwersytetom". Szczęść Boże!
|
